چکیده:

 امروزه در علوم وابسته به سلامتی بطور اعم و در روانشناسی به طور اخص رویکرد جدیدی در حال شکل گیری و گسترش است. در این دیدگاه و رویکرد علمی تمرکز به روی سلامتی و رواشناسی مثبت گرا است از جمله مفاهیم مطرح می‌دهد... از طرف دیگر روانشناسی سلامت اهمیت زیادی برای نقش سبکهای مقابله ای در چگونگی سلامت جسمانی و روانی قائل شده و یکی از گسترده ترین موضوعات مورد مطالعه در روانشناسی می‌باشد. با عنایت به مطالب ذکر شده مشخص می‌شود که از اجزای اصلی و مهم سلامت روانی خوشبینی بهزیستی روانشناختی و شیوه استفاده از راهبردهای مقابله ای هستند که بر سلامت جسمانی نیز تأثیراتی دارند.

به این ترتیب پژوهشگر هدف اصلی بررسی رابطه خوش بینی با بهزیستی روانشناختی و استفاده از سبکهای مقابله‌ای در دانشجویان را برای پژوهش حاضر در نظر گرفت بدین منظور 250 نفر از دانشجویان در سه گروه تحصیلی فنی، پزشکی و علوم انسانی و در دو گروه دختر و پسر مورد بررسی قرار گرفتند روش نمونه گیری تصادفی خوشه‌ای بوده و ابزار پژوهش شامل سه پرسشنامه جهت‌گیری زندگی، پرسشنامه بهزیستی رواشناختی ریف و پرسشنامه سبکهای مقابله ای لازاروس و فولکمن است نتایج بدست آمده از این پژوهش به شرح زیر است:

بین خوشبختی با بهزیستی روانشناختی رابطه مثبت معنا دارای وجود دارد.

خوش بینی با استفاده از سبکهای مقابله ای مساله مدار حل مدبرانه مساله و ارزیابی مجدد مثبت رابطه مثبت و با سبک مقابله ای هیجان مدار گریز- اجتناب همبستگی منفی معنا داری دارد. بهزیستی روانشناختی نیز با استفاده از سبکهای مقابله ای مساله مدار ارتباط مثبتی دارد. که این نتایج همگی با تحقیقات پیشین مطابقت دارند. همچنین راهبردهای مقابله ای ارزیابی مجدد مثبت و گریز- اجتناب و مؤلفه های شادی و ارتباط مثبت با دیگران از بهزیستی روانشناختی به عنوان عوامل پیش بینی کننده خوش بینی مشخص شدند. از دیگر نتایج بدست آمده در این پژوهش اینست که بین میزان خوشبختی دانشجویان دختر و پسر در گروههای تحصیلی مختلف تفاوت معنا داری وجود ندارد.

در این پژوهش دو فرضیه فرعی نیز مطرح شد که نتایج آنها عبارتست از اینکه معنویت (از مؤلفه های بهزیستی روانشناختی) در دختران بیشتر از پسران است و در مورد راهبردهای مقابله ای پسران بیشتر از راهبردهای حل مدبرانه مساله و خویشتن داری استفاده می کنند.

 مقدمه

بر خلاف تمرکز و توجه سنتی روانشناسی بر آسیب‌شناسی و بیماریها با تغییرات جدید به وجود آمده در روانشناسی، تمرکز و توجه بیشتر بر سلامتی و مثبت‌گرایی در زندگی است. از جمله موضوعاتی که در این رویکرد جدید مورد توجه قرار گرفته می‌توان به خوش‌بینی و بهزیستی اشاره کرد. خوش‌بینی تمایل به اتخاذ امیدوارانه‌ترین دیدگاه است و به یک پیش آمادگی عاطفی و شناختی در خصوص اینکه چیزهای خوب در زندگی مهمتر از چیزهای بد است اشاره دارد. خوشبینی مستلزم این است که چگونه یک شخص پیامدها و نتایج وقایع زندگی را ارزیابی و پیش‌بینی می کند. همچنین بهزیستی روانشناختی به عنوان احساس مثبت و احساس رضامندی عمومی از زندگی که شامل خود و دیگران در حوزه‌های مختلف خانواده، شغل و … است تعریف می شود. از طرف دیگر در قرن حاضر موضوع فشار روانی و استرس یکی از مهمترین زمینه‌های پژوهشی در علوم مختلف بوده است و بررسی تاثیرات آن بر زندگی انسانی یکی از گسترده‌ترین قلمروهای پژوهشی در عصر حاضر را تشکیل می‌دهد. استرس، اضطراب و مقابله یکی از اجزای دائم هر روز زندگی هستند. همه ما در هر لحظه با مواردی روبرو می‌شویم که ممکن است استرس‌زا باشند. این موارد شامل پریشانی‌های روزمره تا حوادث بزرگ زندگی می‌شوند و میزان استرس‌زا بودن هر یک از فردی به فرد دیگر فرق می کند. ارزیابی فرد از استرس و نحوه برخورد و رویارویی با آن دارای اهمیت بسیاری است، امکان دارد رویدادی برای بعضی تنش‌زا باشد در حالی که برای برخی دیگر مطلوب باشد. معمولاً استرس زمانی مضر خواهد بود که فرد آن را نسبت به زندگی خود خطرناک و تهدیدکننده تلقی نماید و در عین حال منابع مختلف رویارویی با آن را در اختیار نداشته باشد. پژوهش‌ها نشان داده‌اند که به کار گرفتن راهبردهای مقابله‌ای موثر نقش مهمی در کاهش استرس وارده بر افراد داشته است. شیوه‌ها یا راهبردهایی که فرد در مقابله با موارد استرس‌زا به کار می‌برد نقش اساسی در سلامت جسمانی و روانی او ایفا می‌کند. احساس خطر وابسته به امکاناتی است که فرد احساس می‌کند در اختیار دارد و این موضوع در رابطه با اطلاعاتی است که محیط، تجارب زندگی و ویژگی‌های شخصی برایش بوجود آورده است. دگرگونی و تغییر در زندگی انسان، مستلزم انطباق با شرایط است، حال آن دگرگونی خوشایند یا ناخوشایند باشد و در این بین روشهای مقابله با تغییرات زندگی و تنیدگی‌های حاصل از آن بسیار متفاوت است و با توجه به نوع مقابله فرد، سلامت روانی وی تحت تاثیر قرار می‌گیرد. ویژگی روانی مهمی که فرد واجد سلامت می‌بایست از آن برخوردار باشد احساس بهزیستی یا رضامندی است. احساس بهزیستی در برگیرندة احساس انسجام و پیوستگی در زندگی، تعادل عاطفی و رضایت کلی از زندگی است. از طرفی، با توجه به تحقیقات گذشته خوش‌بینی با بیشتر شدن سازش‌یافتگی جسمانی و روانی با وقایع تنش‌زای زندگی و سطوح بالاتری از عملکرد و رضایت از زندگی رابطه دارد. در این میان جوانان به عنوان عمده‌ترین قشر جامعه و قشری از جامعه که پیوسته در معرض تنیدگی‌ها و فشارهای محیطی و روانی زیادی از جمله مشکلات آموزشی، خانوادگی، اجتماعی و اقتصادی قرار دارند، مورد توجه خاص پژوهشگران قرار گرفته‌اند و روشن است که پیامدهای تنیدگی بر عملکرد تحصیلی، اجتماعی و شغلی، رضایت شخصی و از همه مهمتر، سلامت روانی آنها تاثیر نامطلوب خواهد داشت. از این رو پژوش در زمینه بررسی ارتباط خوش‌بینی با بهزیستی روانشناختی و سبکهای مقابله با استرس در جوانان، ضروری به نظر می‌رسد و از اهمیت خاصی برخوردار است.

روش تحقیق

گروه نمونه

نمونه مورد مطالعه دانشجویان دانشگاههای شهر تهران در سه گروه فنی، پزشکی و علوم انسانی در رده سنی 18 تا 25 سال را شامل می‎شود. برای تعیین حجم نمون در این پژوهش که غیر آزمایشی بوده و بر آن بود که میانگین خوشبینی‌، بهزیستی روانشناختی و سبکهای مقابله‌ای افراد جامعه آماری را برآورد نماید از رابطه زیر استفاده گردید. (دلاور، 1383)

که در آن Z با = 0/01 برابر با 58/2 شد.  که واریانس صفت متغییر است با استفاده از نتایج پژوهشهای مشابه پیشین (کارور و همکاران، 2005) برابر با 23/150= گردید و میزان خطا(D=2)در نظر گرفته شد. با توجه به داده‌های فوق اندازه نمونه n = 250 نفر شد که نهایتاً به علت ریزش تعدادی از افراد نمونه به 225 نفر (76 نفر فنی، 71 نفر پزشکی و 78 نفر علوم انسانی) در دو گروه دختر (114 نفر) و پسر (111 نفر) رسید.

روش نمونه گیری

در نمونه‌گیری از روش نمونه گیری  تصادفی خوشه‌ای استفاده شده. بدین صورت که ابتدا ازبین دانشگاههای شهرتهران، برخی دانشگاههای فنی، پزشکی و علوم انسانی انتخاب شده، سپس از بین دانشجویان هر دانشگاه تعدادی از دانشجویان به صورت  تصادفی انتخاب شدند

 ابزار پژوهش

به منظور گردآوردی داده‌های مورد نیاز پژوهش حاضر از سه پرسشنامه ذیل استفاده شده که به شرح هر یک از آنها می‌پردازیم:

1- پرسشنامه جهت‌گیری زندگی (LOT)[1]

2- پرسشنامه بهزیسی روانشناختی ریف

3- پرسشنامه سبکهای مقابله‌ای لازاروس و فولکن (CWQ)[2]

پرسشنامه جهت‌گیری زندگی (LOT): برای ارزیابی خوشبینی پاسخ‌دهندگان پرسشنامه جهت‌گیری (LOT) که توسط شایر و کارور (1985) طراحی شده و توسط خدابخشی (1383) هنجاریابی گردید، مورد استفاده قرار گرفت.

این مقیاس هشت سوالی، اندازه‌ای از انتظاراتی که افراد راجع به پیامدهای زندگی دارند را ارزیابی می‎کند و شامل 4 سوال با عباراتی مثبت و 4 سوال با عبارات منفی است. سوالات 1-3-4-7 مثبت دوده و به طور مستقیم نمره‌گذاری می‌شوند سوالات 2-5-6-8 منفی بوده و به صورت معکوس نمره‌گذاری می‌شوند. پاسخ‌دهندگان باید به سوالات چهارگزینه‌ای با درجاتی از موافقیم  بسیار موافقم، مخالفم و بسیار مخالفم جواب دهند که نمره (4-1) را بر می‌گیرد.

در پژوهشی که خدابخشی (1383) انجام داد مشخص شد که مقیاس خوشبینی آزمون پایا و قابل استفاده برای مقاصد پژوهشی بالینی می‎باشد به نحوی که پایایی آن بر اساس روش آلفای کرنباخ 74/0 محاسبه شد، بدون آن که نیاز به حذف یا تغییر سوالی باشد ضریب روایی همزمان آن نیز با مقیاس افسردگی، 649/0- و با مقیاس خود تسلط‌ یابی 725/0 می‎باشد که از لحاظ آماری ضریب معناداری می‎باشد (05/20p)ت. پایایی آن از طریق روش بازآزمایی نیز 87/0 محاسبه شد که حاکی از پایایی بالای آزمون است.

پرسشنامه بهزیستی روانشناختی ریف: پرسشنامه بهزیستی روانشناختی توسط (1989) در مرکز علوم پزشکی دانشگاه ویسکانسین ساخته شد و در سال (2002) مورد تجدید نظر قرار گرفت. این پرسشنامه مشتمل بر شش محور شرح زیر است:

استقلال، تسلط بر محیط، رشد شخصی، ارتباط مثبت با دیگران، هدفمندی در زندگی، پذیرش خود.

ریف و کیس (1995) پرسشنامه بهزیستی روانشناختی ریف (1989) را بر روی یک گروه 1108 نفری از افراد 25 ساله و بالاتر از اجرا کردند. تحلیل عوامل این پرسشنامه شش بعدی را مورد تایید و حمایت قرار داد ضرایب قابلیت اعتماد پرسشنامه بهزیستی روانشناختی در این تحقیق از دو روش آلفای کرنباخ نیز ضریب همسانی  درونی 91/0 محاسبه شد. ضریب مهسانی درونی پرسشنامه در این پژوهش به تفکیک خرده مقیاسها نیز محاسبه شد که به شرح زیر است:

استقلال (75/0)، تسلط بر محیط (75/0)، رشد شخصی (61/0)، ارتباط مثبت با دیگران (71/0)، هدفمندی در زندگی (72/0) و پذیرش خود (78/0) می‎باشد (نقل از یحیی‌زاده، 1384).

پرسشنامه شش عاملی ریف در سال 1383 توسط زنجانی طبسی نرم گردید. بدین روش پرسشنامه‌ای با 77 سوال و 6 عامل بدست آمد که در تحقیق حاضر بر روی دانشجویان با توجه به معیارهای روانسنجی مذکور مورد استفاده قرار گرفت. 6 عامل به همراه سوالات مربوط عبارتند از:

1- رضایت از زندگی: 23-12-4-22-19-34-45-49-55-57-60-61-62-68-30-31-33-38-52

2- معنویت: 3-8-14-16-27-32-39-42-46-50-56-63-76

3- شادی: 2-6-15-17-18-26-35-36-43-44-51-53-54-66-67-70-72-75-77

4- رشد و بالندگی فردی: 13-25-28-29-48-59-65-73

5- خوپیروی: 1-11-20-24-37-47-58-69-71-74

6- ارتباط مثبت با دیگران: 5-7-9-10-21-40-41-64

ضریب قابلیت اعتماد بدست آمده در پژوهش زنجانی طبسی (1383) با روش همسانی درونی (آلفای کرنباخ) برای کل آزمون

بهزیستی روانشناختی برابر 94% و برای آزمونهای فرعی بین 63% تا 89% بوده است. ضریب همبستگی بدست آمده بر اساس روش بازآزمایی برای کل آزمون 76% در آزمونهای فرعی بین 67% تا 73% بوده که در سطح = 0/01معنی‌دار است.

روایی سازه بدست آمده بر اساس روش همبستگی بین کل آزمون و خرده آزمونهای آن برای رضایت از زندگی 51%، برای شادی  66%، معنویت 63% ارتباط مثبت با دیگران 48%، رشد و بالندگی فردی 59% و برای خرده آزمون خود پیروی 46% است که همگی برای = 0/01 معنیدار می‎باشد.

شیوه نمره‌گذاری در این مقیاس طبق مقیاس لیگرت 1 تا 5 است که البته بعضی از سوالات به شیوه معکوس نمره‌گذاری می‎شود که شماره‌های آن به شرح زیر می‎باشد:

2-12-13-14-18-19-20-24-26-29-35-40-43-44-50-53-56-58-70-73-77

پرسشنامة سبکهایمقابله‌ای لازاروس- فولکمن (CWQ): پرسشنامه سبکهای مقابله‌ای که توسط لازاروس و فولکمن (1985) تهیه شده است شامل 66 ماده می‎باشد. این ماده‌ها هشت روش مقابله‌ای مساله‌مدار و هیجان مدار امور اندازه‌گیری قرار می‌دهند که به صورت ذیل هستند.

الف- روشهای مساله‌مدار

1- جستجوی حمایت اجتماعی[3]: تلاشهایی را توصیف می‎کند که در جستجوی حمایت اطلاعاتی و هیجانی هستند. (مواد 8-18-22-31-42-45).

2- مسئولیت‌پذیری[4]: پذیرش نقش خویشتن در مشکل که همواره با تلاش در جهت قرار دادن هر چیز در جای درست همراه است (مواد 9-25-29-51).

3- حل مدبرانه مساله[5]: توصیف‌کننده تلاشهای اندیشمندانة مشکل‌مدار جهت تغییر موقعیت است که با روی‌آوری تحلیل به حل مساله همراه است. (مواد 1-26-39-48-49-52).

4- ارزیابی مجدد مثبت[6]: تلاشهایی است که با تمرکز بر شد شخصی معنای مثبت می‌آفریند. این مقیاس معنایی مذهبی نیز دارد (مواد 20-23-30-36-38-56-60).

ب- روشهای هیجان مدار:

1- مقابله‌ای رویارویی گر[7]: توصیف‌کننده تلاشهای پرخاشگرانه جهت تغییر موقعیت بوده و درجاتی از خصومت و خطر طلبی را ارائه می‌دهد. (مواد 6-7-17-28-34-46)

2- دوری گزینی[8]: تلاشهای شناختی برای جدار کردن خویش و به حداقل رسانیدن اهمت موقعیت است. (مواد 12-13-15-21-41-44).

3- خوشتن‌داری (خودمهارگری)[9]: تلاشهایی را توصیف می‎کند که احساسات و اعمال فرد را تنظیم می‌کنند (مواد 10-14-35-43-54-62-63).

4- گریز- اجتناب[10]: توصیف‌کننده تفکر آرزویی و تلاشهای رفتاری جهت گریز یا اجتناب از مشکل است، مواد این مقیاس متفاوت از مواد مقیاس دوری‌گزینی که بیانگر گسیختگی است می‎باشد. (مواد 11-16-33-40-47-50-58-59).

مواد 2-3-4-5-19-24-27-32-37-53-55-57-61-64-65-66 اضافی بوده و در زمرة هیچیک از سبکهای مقابله‌ای هشتگانه قرار ندارد.

اعتبار پرسشنامه سبکهای مقابله‌ای از طریق آزمایش ثبات درونی اندازه‌های مقابله‌ای که به وسیله ضریب آلفای کرانباخ به دست می‌آید، ارزیابی شده است. برآورد ثبات درونی اندازه‌های مقابله‌ای عموماً درکران پائینی دامنة قابل قبول رایج قرار می‌گیرد لازاروس و فولکمن (1988) ثبات درونی 79/0 تا 66/0= را برای هر یک از روشهای مقابله‌ای گزارش کرده‎اند.

از آنجا که راهبردهای توصیف شده راهبردهایی هستند که افراد گزارش کرده‌اند که در مقابله با خواستهای موقعیتهای استرس‌زا آنها را به کار می‌برند، پرسشنامه راههای مقابله‌ای روایی صوری دارد. شواهد روایی سازه در این حقیقت وجود دارد که نتایج مطالعات ما با پیش‌بینی‌های نظری ما هماهنگ هستند. پیش‌بینی نظری ما اساساً عبارتست از:

1- مقابله شامل دو راهبرد مساله‌مدار و هیجان‌مدار است.

2- مقابله یک فرآیند است.

یافته‌های مطالعات متعدد حمایت روشنی برای پرسشنامة راههای مقابله‌ای به عنوان ابزاری که هر دو کارکرد مساله‌مدار و هیجان مدار را می‌سنجد و تغییر در مقابله چه در مواجهات متفاوت و چه در یک مواجهه معین را تمیز می‌دهد، فراهم آورده‌اند. بنابراین روایی سازه پرسشنامه سبکهای مقابله‌ای تا جائی که با پیش‌بینی‌های نظری ما هماهنگ هستند، تایید می‎شود (نقل از یاراحمدی، 1382).

برای جمع‌آوری اطلاعات در پژوهش حاضر از سه پرسشنامه مذکور استفاده شد. به منظور پرکردن پرسشنامه‌ها در ابتدا دانشگاه‌های امیرکبیر، شهید بهشتی و دانشکده امور اقتصادی به عنوان دانشگاه‌های مورد نظر نمونه آماری انتخاب شدند. سپس از بین دانشجویانی که در محوطه دانشگاهها بودند به صورت تصادفی افرادی انتخاب شده و پس از شرح موضوع پرسشنامه و توضیح دستورالعمل پر کردن پرسشنامه، دانشجویان در حضور پژوهشگر و با انتخاب مکان آرامی مانند کلاسهای خالی دانشگاه در مدت 30 دقیقه به پرسشنامه‌ها پاسخ می‌دادند.

روش تجزیه و تحلیل آماری داده‌ها

پس از گردآوری داده‌ها و آزمایش آنها و تشکیل مقیاسها با استفاده از آماره‌های توصیفی، فراوانی، میانگین و انحراف معیار و سایر شاخصهای توصیفی وضعیت خوش‌بینی، بهزیستی روانشناختی و شیوه‌های مقابله با استرس روانی دانشجویان گروه نمونه ترسیم شد. به منظور آزمودن فرضیه‌های پژوهش از آزمون‌های آماری استنباطی مناسب هر فرضیه مانند همبستگی، آزمون t، رگریسون چند متغیری و تحلیل واریانس دو راهه استفاده شد. داده‌ها با بهره‌گیری از نرم‌افزارهای رایانه‌ای SPSS پردازش شدند.

الف : یافته های تو صیفی:                                                                                                                  

 میزان خوشبینی

آنچه در سطور بعدی می آید میزان خوشبینی را در گروه نمونه بر اساس جنسیت و گروه تحصیلی دانشجویان با آماره‌های فراوانی، میانگین و انحراف معیار نشان می دهد .

ویژگی های گروهی خوشبینی بر اساس جنسیت و گروه تحصیلی دانشجویان

 میزان خوشبینی با توجه به گروه تحصیلی ، در گروه فنی کمتر از سایر گروه هاست بطوریکه میزان خوشبینی در گروه پزشکی (26/0 = D ) و گروه انسانی ( 32/0 =D ) کمی بالاتر است و از نظر جنسیت، میزان خوشبینی در دختران کمی بیشتر از پسران (25/0 = D ) است . با توجه به جدول فوق خوشبینی در دانشجویان دختر گروه پزشکی بیشتر از دانشجویان پسر در این گروه تحصیلی است . به این ترتیب که میانگین خوشبینی دختران در این گروه ( 22/23 = M ) کمی بیشتر از میانگین خوشبینی پسران گروه پزشکی  ( 86/22 =M ) است . در حالیکه میزان خوشبینی دانشجویان دختر و پسر سایر گروه های تحصیلی تقریباً برابر است .

 میزان بهزیستی روانشناختی و وضعیت مؤلفه های آن .

در این بخش به توصیف بهزیستی روانشناختی و وضعیت مؤلفه های بهزیستی بر اساس جنسیت می پردازیم . بدین منظور نخست به میانگین وانحراف معیار بهزیستی روانشناختی در گروه نمونه اشاره می شود . جدول زیر حاوی این اطلاعات است .

 . ویژگی های گروهی بهزیستی روانشناختی به تفکیک جنسیت و گروه تحصیلی دانشجویان

،بهزیستی روانشناختی دختران به طور کلی از پسران بیشتر است . بطوریکه میانگین بهزیستی روانشناختی در دختران (  88/281 = M ) بالاتر از میانگین بهزیستی روانشناختی پسران ( 41/273 =M ) است . میزان بهزیستی روانشناختی به تفکیک گروه تحصیلی در گروه پزشکی کمی کمتر از دو گروه دیگر ( 53/1 = D ) است . طبق جدول فوق میزان بهزیستی روانشناختی ذانشجویان دختر در هر سه گروه تحصیلی بیشتر از بهزیستی روانشناختی دانشجویان پسر است . بطوریکه میزان بهزیستی روانشناختی دختران گروه پزشکی بیشتر از پسران ( 22/9 =  D ) در این گروه ، بهزیستی روانشناختی دختران گروه انسانی بیشتر از دانشجویان پسر گروه انسانی  ( 28/14 = D ) و نیز میزان بهزیستی دانشجویان دختر گروه فنی بیشتر از دانشجویان پسر در این گروه ( 58/1 = D) است .

 وضعیت مقابله با استرس :

روشهای مقابله با استرس نیز بخش دیگری از نتایج مطالعه حاضر را تشکیل می دهد . جدول 4-5 وضعیت استفاده از سبکهای مقابله ای هیجان مدار و مسأله مدار را در دانشجویان مورد بررسی براساس جنس و گروه تحصیلی نشان می دهد .

فرضیه های اصلی

فرضیه اول : خوشبینی با بهزیستی روانشناختی ارتباط مثبت معناداری دارد.

. ضریب همبستگی پیرسون بین خوش بینی با بهزیستی روانشناختی و مؤلفه های آن را نشان می دهد .                                                                                                                                                                                                  نتایج حاصل از همبستگی خوش بینی با بهزیستی روانشناختی و مولفه های آن

01 /0 P<   **          225 n=                                                                 

 طبق جدول  بین خوش بینی با بهزیستی روانشناختی  ( 01/0 > P ، 5/0 =r  ) همبستگی              مثبت معناداری وجود دارد.

بدین معنا که هر چه میزان خوش بینی بیشتر باشد . بهزیستی روانشناختی بیشتر می شود . بین خوش بینی با رضایت از زندگی نیز همبستگی مثبت معناداری ( 01/0 .p< ،53/0 = r ) مشاهده می شود . بین خوش بینی با معنویت همبستگی معناداری ( 01/0 .p< ،41/0=r) وجود دارد . همچنین بین شادی و خوشبینی همبستگی مثبت معنادار ( 01/0p< ، 6/0 =r) برقرار است . بین خوش بینی و بالندگی فردی نیز همبستگی مثبت معناداری ( 01/0.p< ،33/0 =r ) مشاهده می شود .  بین ارتباط مثبت با دیگران و خوش بینی همبستگی مثبت معناداری    ( 01/0 .p< ، 44/0 = r) وجود دارد. در مجموع بهزیستی روانشناختی و همه مؤلفه های آن با خوشبینی همبستگی مثبت معنا داری نشان می دهند . بطوریکه هر چه میزان خوشبینی فرد بالاتر رود ، میزان بهزیستی روانشناختی وی به همراه رضایت از زندگی ، معنویت ، شادی ، بالندگی فردی ، خود پیروی ، و ارتباط مثبت با دیگران نیز بیشتر می شود . بنابراین فرضیه پژوهش مبنی بر وجود ارتباط مثبت معنا دار بین خوشبینی و بهزیستی روانشناختی تأیید می شود .

به منظور بررسی نقش تعیین کننده مؤلفه های بهزیستی در پیش بینی خوشبینی از تحلیل دگرسیون چند متغیره استفاده شده است که گزارش نتایج آن درجدول آمده است .

نتایج حاصل از همبستگی بین خوش بینی ومهارتهای مقابله با استرس

 خوش بینی با روش مقابله با استرس مساله مدار همبستگی مثبت با معناداری  دارد .بین خوش بینی ومهارتهای مقابله ای حل مدبرانه مساله  وارزیابی مجدد مثبت  همبستگی مثبت معنا داری مشاهده می شود.بین خوش بینی با مهارت  مقابله ای گریز – اجتناب ، همبستگی منفی معنا داری  وجود دارد. بین سایر روشهای مقابله با استرس با خوش بینی  همبستگی معنا داری وجود ندارد. بنابراین هرچه دانش جویان از میزان خوش بینی بیشتری بر خوردار باشند. از روشهای مقابله مساله مدار به شیوه های حل مدبرانه مساله وارزیابی مجدد مثبت بیشتر استفاده خواهند کرد وهرچه میزان خوش بینی آنها بالاتر رود کمتر از روش مقابله با استرس گریز- اجتناب بهره می برند.

پس در بررسی فرضیه دوم به این نتیجه می رسیم که بین خوش بینی با استفاده از سبکهای مقابله ای متفاوت رابطه وجود دارد.بنابراین فرضیه پژوهش تایید می شود.

به منظور بررسی نقش تعیین کننده مهارتهای مقابله ای در پیش بینی خوش بینی از تحلیل رگرسیون چند متغیره با روش با روش گام به گام استفاده شد. نتایج حاصل در جدول 4-9 گزارش شده است.

ضریب همبستگی پیرسون بین بهزیستی روانشناختی با سبکهای مقابله ای ارائه شده است

نتایج حاصل از همبستگی بهزیستی روانشناختی با سبکهای مقابله ای

طبقه یافته‌های جدول بین روش مقابله با استرس مساله مدار با بهزیستی روانشناختی و زیر شاخه‌های آن همبستگی مثبت معنا داری وجود دارد. به این صورت که هر چه میزان بهزیسی روانشناختی، رضایت از زندگی، معنویت، شادی، بالندگی فردی و خود پیروی بالاتر باشد با 99 درصد اطمینان روش مقابله با استرس مساله مدار مورد استفاده قرار می‌گیرد و هرچه میزان ارتباط مثبت با دیگران در فرد بیشتر باشد با 95 درصد اطمینان از روش مساله مدار مقابله با استرس بهره می‌گیرد.

با توجه به نتایج پیش‌ گفته فرضیه سوم پژوهش مبنی بر وجود ارتباط معنادار بهزیستی روانشناختی با سبکهای مقابله‌ای تائید می‌شود.

فرضیه چهارم: بین میزان خوشبینی دانشجویان دخترو پسر گروههای تحصیلی مختلف تفاوت معناداری وجود دارد.

خلاصه نتایج آزمون تحلیل واریانس دوراهه خوشبینی بر اساس جنس، گروه تحصیلی و تعامل آنها با یکدیگر را نشان می‌هد.

بحث و نتیجه گیری

با توجه به رویکرد جدید که در علوم مربوط به سلامتی به وجود آمده است و توجه وتمرکز این رویکرد بر سلامتی و مثبت‌گرایی در زندگی پ‍ژوهش حاضر به دو مقوله ازم وضوعات مطرح در این رویکرد پرداخته‌ایم. خوش بینی که تایل به اتخاذ امیدوارانه‌ترین دیدگاه است و به یک پیش‌آمادگی عاطفی و شناختی در خصوص اینکه چیزهای خوب در زندگی مهمتر از چیزهای بد است اشاره دارد. (کارورو شایر،) همچنین بهزیستی روانشناختی به عنوان احساس مثبت و احساس رضامندی عمومی از زندگی که شامل خود و دیگران است تعریف می‌شود (آنتونوفسکی،...) از طرف دیگر در قرن حاضر با وجود پیشرفتهای زیاد در علوم و تکنولوژی فشار روانی و استرس یکی از اجزای جدایی ناپذیر زندگی انسانهاست و دگرگونی و تغییر در زندگی انسان مستلزم انطباق با شرایط است. در این بین روشهای مقابله با تغییرات زندگی و فشارهای حاصل از آن بسیار متفاوت است و با توجه به نوع مقابله فرد سلاامت روانی وی تحت تاثیر قرار می‌گیرد. لذا پژوهش حاضر به بررسی رابطه بین خوش‌بین با بهزیستی رونشناختی و سبکهای مقابله‌ای در دانشجویان پرداخته است. یافته‌های پژوهش در بخش توصیفی و تحلیلی تصویری از وضعیت موجود خوش‌بینی، بهزیستی روانشناختی و راههای مقابله با استرس در بین دانشجویان را ترسیم کرد. فرضیه‌های پژوهش هر یک در پرتویافته‌های حاصل از نتایج آزمونهای آماری تحلیل شد که در این فصل به بحث و نتیجه‌گیری در خصوص زمینه‌های پژوهش پرداخته است.

گزارشهای مطالعات بریست و همکاران (2002) ، کارورو همکاران (2005) سلیگمن(1991) شایروکارور(1985) کارور و گاینز (1987) فیبل وهال (1978) پترسون و همکاران (2000) دی و مالتبی (2003) اسپینوال و تیلور(1992) و کارور و شایلر (2004) نشان داده شده است که خوشبینی در رابطه با سطوح بالاتر بهزیستی بوده و منجر به بهزیستی روانشناختی می‌شود. از آنجا که خوش‌بینی تمایل به اتخاذ امیدوارانه ترین دیدگاه و مستلزم ارزیابی و پیش‌بینی مثبت شخص در مورد نتایج و پیامدهای وقایع زندگی است. بنابراین، احساس محبت و رضایت از زندگی در ابعاد مختلف را ایجاد می‌کند که همانا بهزیستی روانشناختی را به دنبال دارد. از طرفی بسیاری از تحقیقات نشان داده‌اند که خوش‌بینی در کار سیستم ایمنی بدن تاثیر می‌گذارد و عملکرد آن را بهبود می‌بخشد (نقل از بدی و براون 205) این یافته‌ها موید نتایج کلی تری است که در خوش‌بینی با سلامت جسمی و روانی بیشتری همراه است.به علاوه یافته جانبی که از تحلیل این فرضیه به دست آمد، تعیین مولفه‌های پیش‌بینی کننده خوشبینی در بهزیستی روانشناختی است. که بر اساس تحلیل‌های انجام شده مولفه‌هی شادی و ارتباط محبت با دیگران نقش تعیین کننه در پیش‌بینی خوشبینی دارند.

از آنجا که خوشبینی به معنای آنست که فرد انتظاری قوی داشته باشد که علی رغم وجود موانع و دلسردی‌ها در مجموع زندگی همه چیز درست خواهد شد (سلیگمن 1995 ترجمه داور پناه 13863) افراد خوش بین شادی بیشتری را تجربه می‌کنند. همچنین افراد خوشبین دارای شبکه‌های حمایت اجتماعی قوی هستند، بنابراین اینکه شادی و ارتباط محبت با دیگران نقش تعیین کننده‌ای در پیش‌بینی خوش بینی دارند قابل توجیه است.

بنابر نتایج پژوهش مشخص شد هر چه میزان خوشبینی دانشجویان بالاتر باشد بیشتر از روشهای مقابله با استرس مساله مدار و از بین روشهای بیشتر از روشهای حل مدبرانه مساله و ارزیابی مجدد مثبت استفاده خواهند کرد. همچنین نتایج حاکی از همبستگی منفی معنادار بین خوش‌بینی و روش مقابله با استرس گریز اجتناب است. این یافته‌ها با نتایج مطالعات شایروکارور(1989) . فونتاین و همکاران )1993) استراکتون ولومپکین(1992) شایرو و همکاران (1986) اوترار و همکاران (200) و فرای(1995) و از پژوهشهای داخلی با حسن شاهی (1381) مطابقت دارد. در این تحقیقات همبستگی مثبت و معنادار خوش‌بینی با روشهای مساله‌مدار و همچنین همبستگی منفی خوشبینی با مهارتهای هیجان‌مدار به خوبی نشان داده شده‌اند. افراد خوشبین در واقع مقابله‌کنندگان فعال  طراح و پر تلاشی هستندکه دست به برنامه‌ریزی می‌زنند و فعالانه عمل می‌کنند و تلاش می‌کنند به بهترین شکل ممکن موقعیت استرس‌زا را تغییر دهند و از عهده استرس برآیند. بر این اساس افراد خوش بین از روشهای هیجان‌مدار به ویژه راهبرد گریز اجتناب که مستلزم دوری از مشکل و انفعال است و فرد بیشتر دچار استرس و فشار ناشی از آن شده و در نهایت تسلیم استرس می‌شود. کمتر استفاده می‌کنند. در حالیکه با توجه به بیان پترسون و همکاران (1998/ نقل از شخصی ییلاق و همکاران 1383) که خاطرنشان می‌سازند خوشبینی مثبت بودن سطحی نیست بلکه خوشبینان مشکل گشایند و نقشه‌هایی برای فعالیت طراحی کرده و سپس طبق آن عمل میکنند و می توان گفت که افراد خوشبین در مقابله با مشکلات و حوادث استرس زا و تهدید کننده زندگی بیشتر به حل مساله و ارزیابی مشکل به شکل سالم‌تر و محبتی می‌پردازند و روشهای مقابله‌ای مساله مدار را بیشتر مورد استفاده قرار می‌دهد.

پیشنهادها

1 پیشنهادهای کاربردی:

برگزاری کارگاههای آموزشی نظیر مهارتهای حل مساله، جرات ورزی، کنترل هیجانی، خود تنظیمی، و ... با هدف افزایش دانش  تصحیح نگرش، کاهش احساس فشار روانی،‌بالا بردن سطح سلامت روان و ایجاد مهارتهای مقابله کارآمد در دانشجویان. زیرا دانشگاه تنها برای آموزش علوم مکتوب و حفظ و تکرار مکررات نیست. بلکه باید دانشجویان برای زندگی بهتر و سالمتر در جامعه آمده گردند که سلامت ایشان در ارتقاء سطح سلامت جامعه تاثیر بسزایی دارد.

بهتر است در دانشگاهها با استفاده از پرسشنامه‌های موجود سبک مقابله‌ای و میزان بهزیستی و سلامت روان دانشجویان مشخص گردد و سپس با برگزاری کلاسهای مشاوره در رفع مشکلات ایشان اقدامات لازم صورت گیرد.

2-    پیشنهادهای پژوهشی

1-     بررسی تاثیر آموزش خوشبینی بر اختلالات عاطفی، روانی و همچنین میزان خودکشی در افراد.

2-     بررسی رابطه بهزیستی روانشناختی با مشکلات و اختلالات روانی- اجتماعی.

3-     بررسی مقایسه‌ای میزان خوشبینی و بهزیستی روانشناختی در دانشجویان و افراد عادی.

4-     بررسی میزان خوشبینی و بهزیستی روانشناختی بر اساس سایر مولفه‌های جمعیت شناختی مانند وضعیت تامل، پایگاه اقتصادی اجتماعی، میزان تحصیلات و...

5-     بررسی رابطه خوشبینی با سایر مولفه‌های روانشناسی سلامت مانند هوش هیجانی، خلاقیت و ....