مقدمه

هدف این آزمایش بررسی دو منظوره حضور جمع در تفسیررفتار فرد است به این معنا که در یک آزمایش هم اثر مثبت و هم تأثیر منفی حضور جمع را در رفتار مورد بررسی قرار می دهیم . پژوهشهای گذشته نشان می دهد که حضور جمع موجب افزایش عملکرد ولی مانع یادگیری می شود. در این آزمایش چگونگی این دو نتیجه را در یک آزمایش خواهیم دید.

یکی از مشهورترین آزمایشها درباره تأثیر همکنشی در رفتار افراد انسانی به وسیله آلپورت انجام شده است.

مسئله

سؤال اینست که آیا تأثیرمثبت یا منفی حضور جمع به شرایط آزمایش و به ویژه به  موضوع مورد آزمایش بستگی دارد؟ یعنی اگرموضوع عملکردباشد تأثیر مثبت و اگر موضوع یادگیری باشد تأثیر گروه منفی است؟

فرضیه

به تدریج که شرایط آزمایش از ساده به پیچیده از عملکرد به یادگیری تغییر می کند حضور جمع به صورت مثبت ومنفی در رفتار آزمودنی تأثیر می گذارد.

روش اجرا

متغیر مستقل در این آزمایش با توجه به شش موقعیت آزمایش حضور جمع در نظر گرفته می شود و متغیر وابسته به ترتیب موقعیتها: تداعی زنجیره ای ، خط زدن حروف صدادار، چگونگی ادراک نمای بازگشت پذیر مدت زمان طی شده در یک عمل ضرب ، انجام سه کارت 15، 16، 17 از آزمون هوشی مکعبات کهس و تخمین و احساس تفاوت چند وزنه خواهد بود.

گروههای آزمایش

در این آزمایش از دو گروه معادل هم که از بین دانشجویان به تصادف انتخاب شده اند استفاده می کنیم. یکی را به عنوان گره آزمایشی و دیگری را به عنوان گروه کنترل در نظر می گیریم.

ابزار آزمایش

برای موقعیت اول یک برگ کاغذ سفید شماره بندی شده، برای موقعیت دوم می توان از یک متن برای خط زدن برخی حروف استفاده کرد و برای موقعیت سوم از مکعب معروف به نکر برای موقعیت چهارم یک یا دو ضرب چند رقمی ، برای موقعیت پنجم مکعبات کهس و برای موقعیت ششم از وزنه های مخصوص سنجش آستانه اختلافی وزن و یا سنگینی سنج پیه رون را آماده می سازیم .

اجرای آزمایش

یک گروه در موقعیت انفرادی و گروه آزمایش در شرایط حضور جمع در تمامی شش موقعیت آزمایش شرکت می کند. آزماینده رفتار آزمودنیها را در هر دو شرایط و برای هر شش موقعیت مشاهده می کند و به ثبت پاسخها می پردازد:

موقعیت اول- در این موقعیت آزماینده یک کلمه معنادار روی یک برگ آزمایش می نویسد و از آزمودنی می خواهد که در مدت سی ثانیه هر کلمه ای را که به ذهن تداعی می کند به گونه ای زنجیره ای روی برگ بنویسد. آزماینده پس از پایان مدت آزمایش با توقف آزمایش به موقعیت دوم می پردازد.

موقعیت دوم- در این موقعیت آزماینده با قرار دادن متن از آزمودنی می خواهد که در مدت دو دقیقه حروف را به سرعت از راست به چپ سطر به سطر خط بزند پس از پایان دو دقیقه آزماینده آخرین حرف خط خورده را علامت می زند و به موقعیت سوم می پردازد.

موقعیت سوم- در این موقعیت آزماینده مکعب معروف به نکر جلو آزمودنی قرار می دهد و از او می خواهد که در اداده ادراکی خود به ما بگوید چه زمانی مثلاً ضلع و زاویه را در جلو و یا در عقب مکعب ادراک می کند ؟ آزماینده برای این موقعیت حداقل  یک دقیقه زمان در نظر می گیرد و تعداد دفعات اراکی را برای هر یک از تصایرارایه شده یاد داشت می کند .

موقعیت چهارم - در این موقعیت آزماینده برگ پاسخ را که در آن دو ضرب سه رقمی نوشته شده است برای عمل ضرب جلو آزمودنی قرار می دهد و از او می خواهد که هر چه سریعتر عمل ضرب را انجام دهد. آزماینده طی شده را یاد داشت می کند و به موقعیت پنجم می پردازد.

موقعیت پنجم – در این موقعیت آزماینده مکعبهای کهس را در هم ریخته و جلو آزمودنی قرار می دهد و از او می خواهد که به محض دیدن کارت مورد آزمایش با استفاده از مکعبهای رنگی شکل کارت را بسازدم. آزماینده بلافاصله با اعلام شروع کنید و به کار انداختن ثانیه شمار کارت شماره 15 را جلو آزمودنی قرار می دهد. پس از انجام آزمایش و اطمینان از درستی کارت زمان لازم آن را یادداشت می کند و کارتهای شماره 16 و17 را نیز به همین ترتیب جلو آزمودنی قرار می دهد و زمانهای انجام هر یک را جداگانه یادداشت می کند و به موقعیت ششم می پردازد.

موقعیت ششم – در این موقعیت آزماینده چند وزنه نزدیک بهم از مجموعه وزنه های آزمون سنگینی سنج را انتخاب می کند و از آزمودنی می خواهد که آنها را هرچه سریعتر از کم به زیاد و یا برعکس مرتب کند. پس از انجام آزماینده مدت زمان طی شده و خطای احتمالی آزمودنی را یادداشت می کند.

آزماینده بهمین ترتیب گروه دوم یا آزمایشی را در حضور یکدیگر مورد آزمایش قرار می دهد.پس از پایان آزمایش و ثبت پاسخها و داده های آزمایش به بررسی فرضیه می پردازیم. این بررسی از آزمونهای آماری مانند تی و آزمون مناسب دیگری استفاده می کنیم و تفاوت حاصل از مقایسه این دو گروه را تحلیل و تفسیر می کنیم (زایونک، 1972 ترجمه ایروانی محمود 1376).

نتیجه گیری

در چهار موقعیت اول عملکرد آزمودنیهایی که به گونه ای گروهی به انجام کار می پرداختند بمراتب بیشتر از کسانی بوده است که به صورت انفرادی آزمایش انجام داده اند . یعنی حضور جمع موجب بهبود عملکرد آزمودنیها شده است. چرا در دو موقعیت آخر بازده کاری آزمودنیها کاهش می یابد؟ اگر به نتایج آزمایش قبلی توجه کنیم، متوجه خواهیم شد که هر گاه آزمودنی در شرایط یادگیری و یا انجام یک عمل پیچیده قرار می گیرد، مایل است که بیشتر در شرایط تنهایی و دور از حضور دیگران به کار بپردازد، به عبارت دیگر حضور جمع مانع تأمل و تفکرو به طور کلی یادگیری می گردد. این نتایج با آزمایشهای گذشته چن با مورچه ها وگاتزوالی با سوسکها ، ولتی با ماهی های قرمز گورنی و آلپورت با آزمودنیهای انسانی بدست آمده است.بحث تأثیر گروه بر فرد در روان شناسی اجتماعی به گونه ای متفاوت و آزمایشهای متنوع طرح شده است. برخی تأثیر گروه در بالا رفتن عملکرد آزمودنی زا به عنوان نوعی سهولت اجتماعی و یا پشتیبانی اجتماعی می دانند.

حضور فرد دیگر  بدون شک سطح کلی فعالیت فرد را بالا می برد و موجب بهبود سطح کلی فعالیت فرد را بالا می برد و موجب بهبود عملکرد می شود. ولی در مجموع تأثیر همکنشی در یادگیری همانند تأثیر حضور جمع منفی است . بیابر یک اصل روان شناسی عمومی مبنی بر اینکه انگیزه آزمودنی عرضه پاسخهای برتر را سهولت می بخشد، نتیجه می گیریم که می توان نتایج متفاوت مربوط به همکنشی را بهمین دلیل مورد تأیید قرار داد. به عبارت دیگر در موقعیت حضور جمع و همکنشی آزمودنیها از یک قانون روان شناختی پیروی می کنند.این نتایج می تواند ما را به عدم اعمال یادگیری در گروههای کار و کاربرد سایر فنون به گونه ای دسته جمعی رهنمون سازد . بنابر این توصیه می شود که موارد یادگیری و امتحانات مشکل در موقمعیتهای گروهی و در حضور افراد مهم انجام نگیرد. در غیر این صورت حضور جمع تأثیر منفی و نتایجم نامطلوب بر رفتار آزمودنی خواهد داشت.وکارهایی که فرد در آن مهارت لازم را دارد یا کارهای ساده در حضور جمع انجام شود زیرا عملکرد فرد بالاتر خواهد رفت.